MÜZİK ARACI · HÜMÂYUN MAKAMI

Hümâyun makamı

Hicaz ailesinden — üstte Bûselik rengiyle daha yumuşak, ağırbaşlı.

KARARDügâh
GÜÇLÜNevâ
SEYİRinici-çıkıcı, bazen çıkıcı
KOMA5-12-5-9-4-9-9
Hümâyun makamı nedir

Hümâyun makamı nedir?

Hümâyun, üstte bir Bûselik rengiyle yumuşatılmış, Hicaz ailesinden bir makamdır: karar üzerindeki Hicaz dörtlüsü ile Nevâ üzerindeki Bûselik beşlisi, perde Dügâh (La) üzerinde karar verir; güçlüsü perde Nevâ'dır (Re). Hicaz'ın kendisinden daha ağırbaşlı ve içe dönüktür.

Karar (son ses)
Dügâh
Güçlü (baskın)
Nevâ
Seyir
inici-çıkıcı, bazen çıkıcı
Dizi (koma)
5 · 12 · 5 · 9 · 4 · 9 · 9 = 53
Çeşni
hicaz dörtlü + bûselik beşli (Nevâ'da)
Aile
Hicaz ailesi
Dizi

Perde perde

Hümâyun makamının dizisi, perde Dügâh'dan bir oktav boyunca aşağıdaki derecelerden geçer. Bir derece tam bir çekirdek perdeye denk geldiğinde o perdenin adı, gelmediğinde derece numarası yazılıdır. Harfler aralıkların koma değerleridir: T = tanini (9), K = büyük mücennep (8), S = küçük mücennep (5), B = bakiye (4), A = artık ikili (12–13). Diziyi çal'a bas — her perde 53 komalı oktavdaki gerçek yerinde, mikrotonal çalınır.

DügâhA0k
S
2.5k
A
3.17k
S
NevâD22k
T
HüseynîE31k
B
6.35k
T
GerdâniyeG44k
T
DügâhA53k

Dizi, adı olan şu çekirdek perdelere basar: Dügâh, Nevâ, Hüseynî, Gerdâniye. Aradaki dereceler perde adı taşımaz ve numarayla gösterilir.

Türk müziği tek bir referans akort (Bolâhenk) için yazılır; farklı boylarda çalgılar onu pest yönde göçürür. Süpürde bir tanini, Kız yakl. tam dörtlü, Mansur yakl. tam beşli pesttir. Yazılı perdeler değişmez, yalnızca duyulan perde.

Portede

Dizi, perde yüksekliği olarak

Aynı yedi adım çekirdek perde çizgilerine göre çizildi; böylece ezginin şeklini ve hangi derecelerin piyano tuşları arasına düştüğünü görebilirsin.

DügâhSegâhÇârgâhNevâHüseynîEvcGerdâniye0k5k17k22k31k35k44k53k

Her nokta bir derecenin kararın üstündeki gerçek koma yüksekliği. Kırmızımsı noktalar bir çekirdek perdeye denk gelmez — piyanonun 'tuşları arasında'dır. Türk notasında bunlar koma / mücennep arızalarıyla yazılır.

Nasıl kurulur

İki çeşninin birleşimi

Hümâyun makamı, alttan hicaz dörtlü ile üstten bûselik beşli (Nevâ'da) çeşnilerinin ortak bir perdede birleşmesinden kurulur. Makamı yalnızca dizisi değil; kararı (Dügâh), güçlüsü (Nevâ) ve seyri (inici-çıkıcı, bazen çıkıcı) tanımlar.

hicaz dörtlü

alt · karardan
küçük mücennep (5) · artık ikili (12) · küçük mücennep (5)

bûselik beşli (Nevâ'da)

üst · birleşim perdesinden
tanini (tam ses) (9) · bakiye (4) · tanini (tam ses) (9) · tanini (tam ses) (9)
Seyir

Ezgi nasıl ilerler

Hümâyun inici-çıkıcı, bazen çıkıcı bir seyre sahiptir; seyre karar ya da güçlü Nevâ civarından başlanır. Altta Hicaz dörtlüsünü korur ama Hicaz'ın Nevâ üzerindeki parlak Rast rengini yalın bir Bûselik beşlisiyle değiştirir ve yarım kararını Nevâ'da bu Bûselik çeşnisiyle yapar; bu da havayı serinletir.

Bunlar şematik seyir taslaklarıdır: makamın belgelenmiş kararı, güçlüsü ve seyir yönünden kurulmuştur, herhangi bir eserden alıntı değildir. Gerçek bir eserde seyir çok daha süslü ve ritimlidir; burada yalnızca yolun iskeleti duyulur.

Nasıl tanınır

Kulakta ele veren şey

Altta Hicaz artık ikilisi, ama dizinin üstü başka bir parlak dörtlü değil, sıradan doğal minör.

Karakter ve repertuvar

Nasıl duyulur

Hicaz ailesinden — üstte Bûselik rengiyle daha yumuşak, ağırbaşlı.

Nerede duyulur: Dinî ve klasik repertuvar.

İlgili makamlar

Hicaz ailesi

Aynı aileden, benzer malzemeyi paylaşan ama seyir ve güçlüyle ayrışan makamlar:

Sık sorulanlar

Hümâyun makamı — sık sorulan sorular

Hümâyun makamı nedir?

Hümâyun, üstte bir Bûselik rengiyle yumuşatılmış, Hicaz ailesinden bir makamdır: karar üzerindeki Hicaz dörtlüsü ile Nevâ üzerindeki Bûselik beşlisi, perde Dügâh (La) üzerinde karar verir; güçlüsü perde Nevâ'dır (Re). Hicaz'ın kendisinden daha ağırbaşlı ve içe dönüktür.

Hümâyun makamının dizisi hangi aralıklardan oluşur?

Arel-Ezgi-Uzdilek sistemine göre koma adımları: 5 + 12 + 5 + 9 + 4 + 9 + 9 — toplam 53 koma, bir tam oktav. Aralık adlarıyla: küçük mücennep – artık ikili – küçük mücennep – tanini (tam ses) – bakiye – tanini (tam ses) – tanini (tam ses).

Hümâyun makamı hangi perdede karar verir?

Hümâyun makamı perde Dügâh üzerinde karar verir; ikincil ağırlık merkezi (güçlü) perde Nevâ, seyri inici-çıkıcı, bazen çıkıcı.

Hümâyun makamı nasıl tanınır?

Altta Hicaz artık ikilisi, ama dizinin üstü başka bir parlak dörtlü değil, sıradan doğal minör.

Hümâyun makamı hangi makamlara benzer?

Hümâyun, burada "Hicaz ailesi" başlığı altında yer alır ve şu makamlarla malzeme paylaşır: Hicaz, Uzzâl, Zirgüleli Hicaz. Bunlar birbirinden dizileriyle değil seyir ve güçlüleriyle ayrılır.

Kapsam ve dürüstlük

Bu dizi standart Arel-Ezgi-Uzdilek / konservatuvar biçiminde verilmiştir ve oktavı 53 komada kapattığı kontrol edilmiştir. Nazariyatın yazdığı ile icracının çaldığı arasında her zaman küçük farklar olur.

Bu sitedekileri nasıl doğruladığımız →

Devamı

Tüm çeşniler, perde cetveli ve 21 makam için Türk Müziği Makamları aracına dön; makam ve maqam geleneğinin tarihi için Orta Doğu Müziği dersine, Batı gamları için Gam Kütüphanesine bak.