MÜZİK ARACI · NEY

Ney

Nefesin kendisi kadar kırılgan; net bir atak yerine üflemenin dokusunu taşıyan, insan sesine en çok yaklaşan Türk çalgısı.

Ney nedir

Ney nedir?

Ney, kamıştan (Arundo donax) yapılan, açık uçlu, altı parmak deliği önde ve bir baş parmak deliği arkada bulunan bir nefesli çalgıdır. Perde farkı klape ya da anahtarla değil, tamamen üfleme açısı ve nefes gücüyle elde edilir — bu da onu öğrenmesi en zor Türk çalgılarından biri yapar; ilk net sesi çıkarabilmek genelde haftalar sürer.

AileNefesli çalgı
Ses aralığıYaklaşık iki buçuk oktav (ney boyuna göre değişir)
Yapısı

Nasıl yapılır

Gövde kamıştan, ağza dayanan parça ise başpare adı verilen, geleneksel olarak manda boynuzu, fildişi ya da abanozdan yapılan huni biçimli bir parçadır (günümüzde plastik de kullanılır). Farklı akort ve tını için sekize yakın farklı boy ney bulunur — bolahenk, davud, şah, mansur, kız, yıldız, müstahzen, sipürde — bir icracı, çalınacak eserin makamına göre bunlar arasından seçim yapar.

Çalınışı

Nasıl çalınır

Başpare, neredeyse kapalı dudaklara dayanır ve dar bir hava akımı dudakların ortasından üflenir; perde, üfleme açısı ve gücü değiştirilerek elde edilir — daha güçlü üfleme daha tiz sesler verir. Deneyimli bir neyzen, tek bir ney üzerinde yaklaşık iki buçuk oktavlık bir aralıkta yüze yakın ayrı ses rengi çıkarabilir.

Fasıldaki yeri

Nerede kullanılır

Ney, Mevlevi sema töreninin müziğinde merkezi bir yere sahiptir ve Mesnevi'nin ünlü açılış dizeleri onu kamışlıktan koparılmış, ayrılığı inleyen bir ses olarak tasvir eder. Klasik Türk müziği fasıl topluluğunda hem taksim (solo doğaçlama) hem eşlik sazı olarak yer alır.

Referans kayıt

Ney nasıl duyulur?

İcra: Niyazi Sayın — "Ney Taksimleri" (MEGA MÜZİK OFFICIAL). Video, YouTube'un kendi oynatıcısı ve gömme (embed) izniyle gösterilmektedir. YouTube'da izle →

Benzer çalgılar

Nefesli çalgı

Aynı aileden, benzer çalım mantığını paylaşan çalgılar:

Sık sorulanlar

Ney — sık sorulan sorular

Ney nedir?

Ney, kamıştan (Arundo donax) yapılan, açık uçlu, altı parmak deliği önde ve bir baş parmak deliği arkada bulunan bir nefesli çalgıdır. Perde farkı klape ya da anahtarla değil, tamamen üfleme açısı ve nefes gücüyle elde edilir — bu da onu öğrenmesi en zor Türk çalgılarından biri yapar; ilk net sesi çıkarabilmek genelde haftalar sürer.

Ney nasıl çalınır?

Başpare, neredeyse kapalı dudaklara dayanır ve dar bir hava akımı dudakların ortasından üflenir; perde, üfleme açısı ve gücü değiştirilerek elde edilir — daha güçlü üfleme daha tiz sesler verir. Deneyimli bir neyzen, tek bir ney üzerinde yaklaşık iki buçuk oktavlık bir aralıkta yüze yakın ayrı ses rengi çıkarabilir.

Ney klasik Türk müziğinde ne için kullanılır?

Ney, Mevlevi sema töreninin müziğinde merkezi bir yere sahiptir ve Mesnevi'nin ünlü açılış dizeleri onu kamışlıktan koparılmış, ayrılığı inleyen bir ses olarak tasvir eder. Klasik Türk müziği fasıl topluluğunda hem taksim (solo doğaçlama) hem eşlik sazı olarak yer alır.

Ney nasıl tanınır?

Net bir Batı flütü atağı yerine yumuşak, havalı bir başlangıç duyulur; melodik çizgi genelde legato ve süslemelidir. Bu havalı, soluk dokusu, neyi diğer Türk çalgılarından ayıran en belirgin işarettir.

Kapsam ve dürüstlük

Bu sayfa birden fazla kaynak karşılaştırılarak hazırlandı; kaynakların anlaşamadığı ya da tek bir doğrulanmamış rakam verdiği teknik detaylar (ör. kesin tel sayısı ya da akort) bilinçli olarak dışarıda bırakıldı ya da genel biçimde anlatıldı.

Bu sitedekileri nasıl doğruladığımız →

Devamı

Tüm çalgılar için Türk Çalgıları aracına dön; makamlar için Makam aracına, usuller için Usul aracına bak.